czwartek, 5 lutego 2015

Fidele kolanowe

We wcześniejszym poście pt. Suka biłgorajska pisałem o wysiłkach Marii Pomianowskiej w rekonstrukcji tytułowego instrumentu i sposobu gry na nim. Nie dawno w sieci pojawiła się publikacja Marii Pomianowskiej i Ewy Dahlig - Turek na ten temat. Książka ta jest bogatym zbiorem informacji na temat samej suki (biłgorajskiej i mieleckiej), jak i w ogóle historii i rodzajów fideli kolanowych. Szczególnie cenne są uwagi autorek na temat genealogii tych instrumentów. Hipoteza, którą stawiają, dotyczy ewolucji polskich fideli kolanowych z liry, a szczególnie z jej ruskiej formy zwanej gudok. Pierwsze formy gudoka znaleziono podczas wykopalisk w Nowogrodzie i datowane są na XII wiek. Instrumenty tego typu związane są z bizantyjską sferą oddziaływania kulturowego. Do dzisiaj przetrwały w kulturze ludowej jako gadulka (Bułgaria),  lira kreteńska, czy kalabryjska. Być może wszystkie te instrumenty wywodzą się z liry bizantyjskiej, której przedstawienie datowane jest już na wczesne średniowiecze. Być może ważnym czynnikiem wspierającym rozwój tego rodzaju instrumentarium, była ekspansja Turków na Bałkany wraz z ich rodzimą kulturą muzyczną.

Maria Pomianowska, oberek wykonywany na instrumencie zwanym fidel płocka: 



Oto sam artykuł:



Przykład użycia liry kalabryjskiej:




Dwa filmy przedstawiające gadulkę: